محمد مهريار
408
فرهنگ جامع نامها و آباديهاى كهن اصفهان ( فارسى )
مىكند كه سرزمين آنها همان ديلمان است . ( ديلم - نام قوم + ان علامت نسبت و محل ) آنچه كه جالب است و ما را به ذكر نام اين ديه در اينجا مىكشاند . اين است كه نام قومى ساكن در شمال ايران و كنار درياى خزر بر ديهى كموبيش كوچك در دهستان حومه يزد نهاده مىشود و اين نشان اين است كه اقوام ايرانى در همان روزگاران قديم هم مهاجرت مىكردند و در اطراف ايران ساكن مىشدند و نام خود را به زيستگاههاى خود مىبخشيدند ( نگاه كنيد به نامواژهء خوزان و خزران و امثال اينها كه همه دليل بر وحدت نژادى و علايق قومى و ملى ايرانيان قديم بوده است ) . دينان Din n ( Deyn n دينان ديهى است در دهستان قهاب شهرستان اصفهان كه برحسب سرشمارى سال 1345 جمعيت آن 131 نفر بوده است . اين ديه هم چيزى درخشان و دلاويز و قابل ذكر براى خود ندارد . ديهى است كوچك و حقير ، اينسو و آنسوى دهكده ديوارهاى گلى با پىهاى پهن و كموبيش خراب نشانى از قدمت محل مىدهد . در دور و بر آن هم بناى قديمى نمىبينيم باز هم حمامكى و مدرسهاى و يكى دو خانهء مفلوك با درهاى آهنى . كوچههاى خاكى و قيافهء گرفتهء ناپسند در محيطى كمدرخت . اين است همهء آنچه اين ديه را تشكيل مىدهد . دربارهء جامعهشناسى بلوك قهاب از اين پيش سخن گفتهايم . قهاب كه امروز با ضم اول تلفظ مىشود ، همان معادل « قه + آب » است كه درست معادل « كه + آب » مىباشد . يعنى « كه آب » ديههاى اين بلوك از « كه » معادل « كى » ( به تلفظ و تداول عامهء اصفهان يعنى قنات سرباز ) مىباشد و گفتهايم كه آب اين بلوك از « كىهايى » بهدست مىآمد كه از سوى جلگهء شرقى اصفهان رو به خاور حفر شده بود و آبهاى اصفهان را مىكشيد و اين بلوك را مشروب مىكرد . تبديل « كه » به « قه » يعنى « كاف » به « قاف » عربى شايع است . چنان كه در واژهء قهپايه معادل كهپايه و كوهپايه داريم ، تبديل كسر اول به ضمه نيز رايج است ، تا چه چيز و چگونه بر زبانها سهل افتاده باشد . در اينجا دربارهء جامعهشناسى اين روستا به تفصيل نمىپردازيم چونكه در موارد مختلف پيش از اين گفتهايم ، همينقدر كافى است بگوييم كه اين ديه هم چيزى جز شكوه نام خود